از محله‌های قدیم تهران و سنگ‌فرش‌های خیابان سی‌تیر تا کافه‌های پرهیاهوی امروزی و کافه‌های با هویت و برقرار از دهه‌های پیش، گوش سپردیم به صحبت‌های احمد محیط‌طباطبایی درباره‌ی کافه و کافه‌نشینی در ایران از آغاز تا امروز و تغییر و تحولات اجتماعی و انعکاسشان در شکل و فضای کافه‌ها. اطراف «کافه شوکا»، از کافه‌‌های محبوب محیط‌طباطبای، داربست‌هایی افراشته شده است برای بنا‌نهادن ساختمانی بلند که به محصورشدن بیش از پیش کافه در میان دیوارهای آجری و سیمانی می‌انجامد. به قول یارعلی پورمقدم “محیط تغییر می‌کند و زندگی راه خودش را می‌رود. در گذشته، از بالکن کافه کوه‌ها را می‌دیدیم و پنجره‌ای در دوردست‌ها با چراغی روشن و هزاران داستان در ذهنمان نقش می‌بست و امروز، شاهد ساختمان‌های بلند با چراغ‌های روشن و پنجره‌های بی شماریم.”

کافه لقانطه

کافه لقانطه

کافه‌نشینی در ایران از کجا آغاز شده است و چه شد که کافه‌ها به‌وجود آمدند؟

کافه پدیده‌ای شهری و متعلق به دوران شهرنشینی است و از جنبه‌های گوناگون اهمیت دارد، چرا که کافه‌ها نه به یک دلیل، بلکه به دلایل متعدد به‌وجود آمده‌اند. در ایران فضاهای عمومی شهری در گذشته، مکان‌هایی مثل بازارها، میدان‌ها، در یک زمانی حمام‌ها، تکایا و … بودند که مردم در آنجا به‌هم می‌رسیدند یا گرد هم جمع می‌شدند برای داد‌و‌ستد، اجرای آئین‌های دینی و باورهای مذهبی، گذران اوقات فراغت یا تماشای نمایش‌های گوناگون و شعرخوانی. یکی از ویژگی‌های فرهنگ ما، روایی بودن آن است که در قالب‌های گوناگون نمایان شده است. مثلاً در قالب موسیقایی زمانی گوسان بوده و در قالب‌های دیگر، نقالی و پرده‌خوانی که در گوشه‌ای از میدان یا فضاهای سرپوشیده‌ی شهری به شکل‌های گوناگونی اجرا می‌شده است. به‌تدریج برای کسبه و اهالی بازار که فرصت و امکان رفتن به خانه را ندارند و مجبورند در بیرون از خانه به تناول بپردازند با فضای متفاوتی رو‌به‌رو می‌شویم. طباخی‌ها نمونه‌ای از این مکان‌ها هستند.

آگهی تغییر کافه لقانطه

به‌طور کلی در دوران صفویه، با تشکیل مجدد حکومت ملی در ایران و ارتباط با غرب، مکان‌های جدیدی در اصفهان به‌وجود می‌آیند. قهوه‌خانه، خورش‌خانه و شربت‌خانه نمونه‌هایی‌ از این فضاها هستند. قهوه‌خانه مکانی بوده که در آن قهوه سرو می‌شده است، نه به شکل امروزی، بلکه به روشی کاملاً سنتی. به‌تدریج، فضایی شکل می‌گیرد که در آن نقل ‌و ‌قصه و روایت هم بوده است. در آن روزها، سینما و تلویزیون و رادیو نبوده و در واقع چنین فضایی، جنبه‌ی رسانه‌ای داشته است. به‌تدریج صنف‌های خاصی به قهوه‌خانه‌ها می‌آیند. کاشی کارها و نقاشان روی کاشی در قهوه‌خانه‌ای دورهم جمع می‌شوند و در جای دیگری بنّاها و نجّارها قهوه‌خانه را پاتوق می‌کنند؛ هر فضایی می‌تواند پاتوق باشد. از وسط یک چهارسو گرفته تا گوشه‌ی حمّام و کنار مسجد یا رواق یا هر جای دیگر و حالا قهوه‌خانه‌ها جنبه‌ی پاتوق پیدا کرده‌اند.

%d9%84%d9%82%d8%a7%d9%86%d8%b7%d9%87-2

ادامه نوشته را در مجله بخوانید

امتیاز به گفتگو
نوستالژیک
امتیاز شما ۹ آرا
۸۶%